Hệ đo lường cổ Trung Hoa
Hệ đơn vị đo Trung Quốc (từ Hán 市制, Hán Việt thị chế, phiên âm Latin shi zhi) là hệ thống đo lường trong mua bán ở Trung Quốc xưa kia.
Lịch sử
Trung Hoa rộng lớn gồm nhiều vùng lãnh thổ, trải nhiều triều đại phong kiến và chế độ chính trị khác nhau. Quá trình tiến triển của hệ thống đơn vị đo ở một đất nước như vậy cũng phức tạp. Có sự không thống nhất khi so sánh các tài liệu khác nhau; ví dụ giữa các tài liêu phương Tây và các sách lịch sử ở Việt Nam.
Các đơn vị đo trong hệ thống cổ truyền ở Trung Quốc được tiêu chuẩn hóa trong thế kỉ 20 để chuyển đổi sang hệ quốc tế về đơn vị đo (SI). Nhiều đơn vị đo Trung Quốc còn dựa trên cơ sở 16 như cũ. Vào đầu thế kỷ 20, Hồng Kông không thuộc Trung Quốc và nằm ngoài sự cải cách này; ngày nay các đơn vị truyền thống vẫn được dùng cùng với các đơn vị SI và hệ đo lường Anh ở Hồng Kông.
Dường như những đơn vị SI không được đặt tên mới ở Trung Quốc. Tên gọi Trung Hoa cho hầu hết các đơn vị SI là dựa trên tên gọi đơn vị truyền thống có giá trị gần nhất. Khi cần nhấn mạnh đến hệ thống cũ được dùng thì người ta thêm chữ "thị" (市, shi), nghĩa là "chợ", trước tên đơn vị truyền thống; còn khi muốn nói thêm đến đơn vị SI, thêm chữ "công" (公, gōng), nghĩa là "chuẩn chung", vào trước.
Chiều dài
1 lí, 1 dặm (市里, li) = 15 dẫn = 500 m
1 dẫn (引, yin) = 10 trượng = 33,33 m
1 trượng (市丈, zhang) = 2 bộ = 3,33 m
1 bộ (步, bu) = 5 xích = 1,66 m
1 xích, 1 thước (市尺, chi) = 10 thốn = 1/3 m = 33,33 cm
1 thốn (1 tấc) (市寸, cun) = 10 phân = 3,33 cm
1 phân (市分, fen) = 10 li = 3,33 mm
1 li (市厘, li) = 10 hào = 1/3 mm = 333,3 µm
1 hào (毫, hao) = 10 si = 33,3 µm
1 ti (丝, si) = 10 hu = 3,3 µm
1 hốt (忽, hu) = 1/3 àm = 333,3 nm
Hồng Kông
1 xích (1 thước) (尺, chek) = 37,147 5 cm, chính xác
1 thốn (寸, tsun) = 1/10 thước = ~3,715 cm
1 phân (分, fan) = 1/10 thốn = ~3,715 mm
Diện tích
1 khoảnh (市顷, qing) = 100 mẫu = 66 666, 6 m²
1 mẫu (市亩 / 畝, mu) = 10 phân = 60 phương trượng = 666,6 m²
1 phân (市分, fen) = 10 lí = 66,6 m²
1 li(市里, li) = 6,6 m²
1 phương trượng (方丈, zhang²) = 100 phương xích = 11,11 m²
1 phương xích (方尺, chi²) = 100 phương thốn = 1/9 m²= 0,11 m²
1 phương thốn (方..., cun) = 1 111,1 mm²
Thể tích (của các hạt rời như ngũ cốc)
1 thạch (市石, dan) = 10 đẩu = 100 lít
1 đẩu (市斗, dou) = 10 thăng = 10 lít
1 thăng (市升, sheng) = 10 hộc = 1 lít
1 hộc (合, ge) = 10 chước = 0,1 lít
1 chước (勺, shao) = 10 cuo = 0,01 lít
1 toát (撮, cuo) = 1 ml = 1 cm³
1 toát bằng 256 hạt thóc [1], xem thêm chú thích. 1 thạch tương ứng với 59,2 kg.
Khối lượng
1 đảm (市担 / 擔, dan) = 100 cân = 50 kg
1 cân (市斤, jin) = 10 lượng = 500 g (cổ: 1 cân = 16 lượng)
1 lượng, lạng (市两, liang) = 10 tiền = 50 g
1 tiền (市钱, qian) = 10 phân = 5 g
1 phân (市分, fen) = 10 li = 500 mg
1 li (市厘, li) = 10 hào = 50 mg
1 hào (毫, hao) = 10 si = 5 mg
1 ti (絲, si) = 10 hu = 500 µg
1 hốt (忽, hu) = 50 µg
Hồng Kông
1 đảm, 1 picul (担,